Odpowiedzialność za długi spadkowe

19/11/2016

Zasadą jest, że spadek nabywa się z chwilą śmierci spadkodawcy. Nabycie to jednak nie ma charakteru definitywnego. W terminie sześciu miesięcy od czasu, kiedy spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku, może on spadek odrzucić. W tej sytuacji nie będzie on powołany do dziedziczenia i nie będzie odpowiadał za długi spadkowe (art. 1020 kodeksu cywilnego). Nadto z uwagi na możliwość przyjęcia spadku wprost lub z dobrodziejstwem inwentarza odpowiedzialność spadkobiercy za długi spadkowe może być ograniczona kwotowo (art. 1031 k.c.).

Poniższe uwagi mają charakter jedynie informacyjny i ogólny i nie stanowią porady prawnej. Porada prawna może zostać udzielona przez adwokata lub radcę prawnego jedynie po gruntownym zapoznaniu się ze stanem faktycznym konkretnej sytuacji.

Odpowiedzialność za długi spadkowe kształtuje się odmiennie w okresie do przyjęcia i po przyjęciu spadku. Do chwili przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko ze spadku. Natomiast od chwili przyjęcia spadku ponosi odpowiedzialność za te długi z całego swego majątku.

Odpowiedzialność za długi spadkowe do chwili przyjęcia spadku

Do chwili przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko ze spadku, co oznacza, że jego odpowiedzialność za długi spadkowe ogranicza się w tym okresie tylko do przedmiotów należących do spadku (art. 1030 zdanie pierwsze k.c.). Do chwili przyjęcia spadku majątek spadkowy i majątek spadkobiercy – z punktu widzenia odpowiedzialności za długi – są od siebie oddzielone. Od chwili otwarcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe, które jednak mogą być egzekwowane tylko z masy spadkowej (art. 836 kodeksu postępowania cywilnego). Egzekucja nie może być prowadzona do innego majątku spadkobiercy.

Odpowiedzialność za długi spadkowe od chwili przyjęcia spadku

Przyjęcie spadku może nastąpić poprzez złożenie przez spadkobiercę, w terminie 6 miesięcy od daty uzyskania wiadomości o tytule swego powołania, oświadczenia o prostym przyjęciu spadku przed sądem lub przed notariuszem. Spadkobiercy, którzy nie złożyli żadnego oświadczenia w tym terminie, z pewnymi wyjątkami (o czym będzie mowa w innym wpisie) również uważani są za przyjmujących spadek wprost (art. 1012 i 1015 kodeksu cywilnego). Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza ma miejsce wówczas, gdy spadkobierca w terminie do 6 miesięcy od czasu, kiedy uzyskał wiadomość o tytule swego powołania do spadku, złożył oświadczenie przed sądem lub notariuszem o przyjęciu spadku w taki właśnie sposób.

Od chwili przyjęcia spadku, z punktu widzenia odpowiedzialności za długi spadkowe, majątek spadkobiercy składa się z jego dotychczasowego majątku osobistego i majątku odziedziczonego. Od przyjęcia spadku spadkobierca odpowiada za długi spadkowe bez ograniczeń zarówno z majątku osobistego, jak i z majątku który otrzymał w spadku.

Odpowiedzialność przy przyjęciu spadku wprost

Spadkobierca, który przyjął spadek wprost, odpowiada za długi spadkowe bez żadnych ograniczeń przedmiotowych i kwotowych (art. 1031 § 1 kodeksu cywilnego). Ponosi odpowiedzialność z całego majątku osobistego, jak i z majątku który otrzymał w spadku.

Odpowiedzialność przy przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza

Spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, odpowiada za długi spadkowe majątkiem odziedziczonym, jak i własnym, z tym zastrzeżeniem iż jego odpowiedzialność jest ograniczona kwotowo. Odpowiada on bowiem tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku (art. 1031 § 2 zdanie pierwsze kodeksu cywilnego). Należy pamiętać o tym, że wzmiankowane ograniczenie odpowiedzialności nie ma zastosowania wtedy, gdy spadkobierca podstępnie nie podał do inwentarza przedmiotów należących do spadku albo podał do inwentarza nieistniejące długi (art. 1031 § 2 zdanie drugie kodeksu cywilnego). Za przyjmującego spadek z dobrodziejstwem inwentarza uważa się także spadkobiercę, który nie złożył w terminie żadnego oświadczenia, ale: jest osobą niemającą pełnej zdolności do czynności prawnych albo osobą, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia albo osobą prawną albo choć jeden ze współspadkobierców przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza albo jest osobą, której brak oświadczenia w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 i 1016 kodeksu cywilnego).

Odpowiedzialność solidarna spadkobierców

Do chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe. Solidarna odpowiedzialność spadkobierców oznacza, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwolni z zobowiązania pozostałych spadkobierców (art. 366 kodeksu cywilnego). Oznacza to, że jeżeli jeden ze spadkobierców spełnił świadczenie, może on żądać zwrotu od pozostałych spadkobierców w częściach, które odpowiadają wielkości udziałów w spadku. Od chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe w stosunku do wielkości udziałów (art. 1034 kodeksu cywilnego). Dział spadku może nastąpić w wyniku zawarcia umowy o dział spadku albo rozstrzygnięcia dokonanego przez sąd w postępowaniu o dział spadku. Należy zaznaczyć, że przedmiotem działu spadku mogą być wyłącznie aktywa, a zatem stan czynny spadku, a nie pasywa.

Powyższe ogólne informacje mogą być pomocne przy udzielaniu odpowiedzi na pytanie: jak uniknąć długów spadkowych. Zaznaczam jednak iż każdy przypadek należy traktować indywidualnie, a niekiedy warto jest skorzystać z pomocy prawnej prawnika specjalizującego się w prawie spadkowym.