Odrzucenie spadku

Spadkobierca nabywa spadek z mocy prawa w chwili śmierci spadkodawcy. Nabycie spadku nie jest ostateczne. Spadkobierca może przyjąć spadek (jeżeli chce być spadkobiercą) albo go odrzucić (jeżeli nie chce wstąpić w prawa spadkobiercy).

Przepisy dotyczące spadkobrania nie przewidują możliwości „zrzeczenia się” spadku czy udziału w spadku na korzyść innej osoby, także innego spadkobiercy. Spadkobierca ustawowy może zrzec się dziedziczenia tylko w drodze umowy notarialnej zawartej z przyszłym spadkodawcą na podstawie art. 1048 kodeksu cywilnego.

Oświadczenie o odrzuceniu spadku może zostać złożone przez każdego spadkobiercę, niezależnie od tytułu powołania. Wyjątek stanowią Skarb Państwa oraz gmina powołani do dziedziczenia z ustawy (art. 1023 § 1). Złożenie oświadczenia przez przedstawiciela osoby niemającej pełnej zdolności do czynności prawnych wymaga zgody sądu opiekuńczego.

Spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, i jest traktowany tak jakby nie dożył otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy). W zależności od konkretnej sytuacji jego udział spadkowy może przypaść spadkobiercom testamentowym lub ustawowym. Przy dziedziczeniu testamentowym (spadkobierca, który odrzucił spadek, był powołany na mocy testamentu) udziały pozostałych spadkobierców testamentowych mogą ulec zwiększeniu kosztem jego udziału (przyrost). Jeśli nie ma innych spadkobierców powołanych na podstawie testamentu albo jeśli spadkobierca ustawowy odrzucił spadek, to udział ten jest dziedziczony na podstawie zasad o dziedziczeniu ustawowym.

Nie może być sytuacji, w której spadek nie przypadnie nikomu, czyli będzie bezdziedziczny. Skarb Państwa ani gmina nie mogą odrzucić spadku, który im przypadł z mocy ustawy. Będzie to miało miejsce na skutek braku powołanych spadkobierców testamentowych, niemożności dziedziczenia lub odrzucenia spadku przez spadkobierców ustawowych.

Jeżeli spadkobierca odrzucił spadek z pokrzywdzeniem wierzycieli, każdy z wierzycieli, którego wierzytelność istniała w chwili odrzucenia spadku, może żądać, ażeby odrzucenie spadku zostało uznane za bezskuteczne w stosunku do niego według przepisów o ochronie wierzycieli w razie niewypłacalności dłużnika (wiąże się to z koniecznością złożenia odpowiedniego pozwu). Chodzi tu o sytuację, gdy spadkobierca, będąc jednocześnie dłużnikiem osób trzecich, odrzuca przypadający mu spadek. Podjęcie decyzji o odrzuceniu czy przyjęciu spadku należy wyłącznie do spadkobiercy, jednakże takie odrzucenie może być krzywdzące dla wierzycieli, którzy nie będą mogli uzyskać od niewypłacalnego spadkobiercy żadnej zapłaty.

Oświadczenie o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Jest to zatem prawo, nie obowiązek spadkobierców ustawowego i testamentowego. Chwilą „dowiedzenia się” o tytule powołania do spadku będzie chwila, kiedy osoba fizyczna albo osoba prawna się dowiedziała się o śmierci spadkodawcy albo o tym, że została powołana do spadku na podstawie testamentu.

Wymagania względem treści oświadczenia o odrzuceniu spadku określa art. 641 k.p.c.

Sześciomiesięczny termin będzie zachowany, jeśli przed jego upływem spadkobierca złoży oświadczenie w sądzie (choćby później okazało się, że był to sąd niewłaściwy) lub przed notariuszem.

Decyzję w przedmiocie odrzucenia spadku warto omówić z adwokatem.