Prowadzenie egzekucji przeciwko spadkobiercom

19/11/2016

Wszczęcie egzekucji o dług spadkowy możliwe jest na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko spadkobiercy lub spadkodawcy.

Tytułem wykonawczym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności (art. 776 kodeksu postępowania cywilnego). Klauzula wykonalności jest nadawana tytułowi egzekucyjnego przez sąd na podstawie wniosku wierzyciela. Tytułami egzekucyjnymi są przykładowo:

  • orzeczenie sądu prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu,
  • ugoda zawarta przed sądem;
  • orzeczenie referendarza sądowego prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu;
  • akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej lub wydania rzeczy oznaczonych co do gatunku, ilościowo w akcie określonych, albo też wydania rzeczy indywidualnie oznaczonej, gdy w akcie wskazano termin wykonania obowiązku lub zdarzenie, od którego uzależnione jest wykonanie;
  • akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej do wysokości w akcie wprost określonej albo oznaczonej za pomocą klauzuli waloryzacyjnej, gdy w akcie wskazano zdarzenie, od którego uzależnione jest wykonanie obowiązku, jak również termin, do którego wierzyciel może wystąpić o nadanie temu aktowi klauzuli wykonalności.

Wierzyciel uzyskuje uprawnienie do wszczęcia postępowania egzekucyjnego wtedy gdy posiada tytuł wykonawczy przeciwko dłużnikowi.

Sytuacja prawna wierzyciela, który chce skierować egzekucję przeciwko spadkobiercom jest różna w zależności od tego na jakim etapie – w chwili otwarcia spadku – była sprawa sądowa czy egzekucyjna z tytułu długu spadkowego. Wyróżnić można następujące sytuacje:

  • W chwili otwarcia spadku wierzyciel nie dysponował tytułem wykonawczym przeciwko spadkodawcy.
    W takim wypadku wierzyciel musi wytoczyć powództwo o zapłatę długu spadkowego przeciwko spadkobiercom dłużnika. Z uwagi na tymczasowość nabycia spadku spadkobierca dłużnika może żądać zawieszenia postępowania do czasu złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku i wniosek jego musi być przez sąd uwzględniony (art. 176 k.p.c.). W razie bowiem odrzucenia spadku spadkobierca nie będzie ponosił odpowiedzialności za długi spadkowe.
  • Przed otwarciem spadku, wierzyciel był co prawda uprawniony do prowadzenia egzekucji przeciwko spadkodawcy, ale egzekucja komornicza nie została jeszcze wszczęta.
    Jeżeli postępowanie sądowe zakończono, ale egzekucja nie została jeszcze wszczęta, aż do działu spadku, aby prowadzić egzekucję ze spadku – konieczne jest uzyskanie tytułu przeciwko wszystkim spadkobiercom (art. 779 § 1 k.p.c.) lub zarządcy majątku spadkowego, kuratorowi spadku lub wykonawcy testamentu (art. 780 k.p.c.). W takiej sytuacji wierzyciel może złożyć do sądu wniosek o nadanie tytułowi wykonawczemu klauzuli wykonalności przeciwko spadkobiercom dłużnika (art. 779 § 2 i art. 788 kodeksu postępowania cywilnego). Sąd nada taką klauzulę wykonalności, jeżeli wierzyciel wykaże prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia przejście obowiązków na spadkobierców.
  • Przed otwarciem spadku, wierzyciel był uprawniony do prowadzenia egzekucji przeciwko spadkodawcy i egzekucja komornicza była w toku.
    W takich sprawach, egzekucja długu spadkowego spadkodawcy może się toczyć nadal po wskazaniu spadkobierców zmarłego (art. 819 § 1 k.p.c.), ale tylko ze spadku (art. 836 zdanie pierwsze k.p.c.). Nadto z uwagi na odrębność mas majątkowych, tj. spadku i majątku osobistego spadkobiercy, egzekucja osobistego długu spadkobiercy nie może być prowadzona ze spadku (art. 836 zdanie drugie k.p.c.).

Aż do działu spadku nie można prowadzić egzekucji z ułamkowych części przedmiotów wchodzących w skład spadku. W razie skierowania w takiej sytuacji egzekucji do przedmiotów spadkowych każdy ze spadkobierców może podnieść zarzut, że rzecz należy do majątku spadkowego, a dział spadku jeszcze nie nastąpił (tak. E. Skowrońska – Bocian, J. Wierciński, Kodeks Cywilny, Spadki, Komentarz 2013 r., str. 312). W takiej sytuacji wierzyciel może uzyskać jedynie zajęcie praw spadkobiercy, jakie przypadną mu w wyniku działu spadku (art. 912 kodeksu postępowania cywilnego) oraz złożyć wniosek o dział spadku.

W sytuacji gdy jeden ze spadkobierców spełnił świadczenie na rzecz wierzyciela albo zaspokoił go w inny sposób, może od pozostałych spadkobierców żądać zwrotu tego, co sam świadczył, w częściach, które odpowiadają wielkości ich udziałów. Żądanie to może być przedmiotem odrębnego postępowania sądowego, ale w przypadku wcześniejszego wszczęcia postępowania o dział spadku rozliczenia spadkobierców z tytułu spłaconych długów spadkowych mogą być dokonywane wyłącznie w tym postępowaniu (art. 686 kodeksu postępowania cywilnego).

Powyższy wpis ma charakter jedynie informacyjny i nie stanowi porady prawnej.