W dniu 15 listopada 2023 r. weszła w życie nowelizacja ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej: „k.r.o.”), która w istotny sposób zmieniła procedurę składania oświadczeń o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego dziecka.
Nowe zasady odrzucania spadku w imieniu małoletniego
Dotychczas odrzucenie spadku w imieniu małoletniego wymagało każdorazowo uzyskania zgody sądu opiekuńczego, co mogło wydłużać proces i powodować dodatkowe formalności. Nowe regulacje znacząco upraszczają ten proces w określonych przypadkach.
Zgodnie z art. 101 § 4 k.r.o., jeżeli dziecko jest powołane do dziedziczenia wskutek uprzedniego odrzucenia spadku przez rodzica, to czynność polegająca na odrzuceniu spadku w imieniu dziecka przez rodzica, któremu w tym zakresie przysługuje władza rodzicielska, nie wymaga zezwolenia sądu, pod warunkiem że:
- drugi z rodziców również posiadający władzę rodzicielską wyraził na to zgodę,
- lub oświadczenie jest składane wspólnie przez oboje rodziców.
Dzięki temu rodzice mogą szybciej i sprawniej podejmować decyzje dotyczące ochrony majątku dziecka bez konieczności angażowania sądu.
Kiedy nadal wymagana jest zgoda sądu?
Choć nowe przepisy znacząco upraszczają procedurę, w niektórych przypadkach zgoda sądu nadal jest konieczna. Dotyczy to sytuacji, gdy:
- rodzice nie osiągną porozumienia co do odrzucenia spadku w imieniu dziecka,
- spadku nie odrzucają inni zstępni rodziców tego dziecka (np. pełnoletnie rodzeństwo dziecka).
W takich przypadkach konieczne jest skierowanie wniosku do sądu opiekuńczego, co może wiązać się z dodatkowymi formalnościami oraz wydłużeniem procesu.
Zmiany w Kodeksie postępowania cywilnego
Nowelizacja objęła także zmiany w Kodeksie postępowania cywilnego (dalej: „k.p.c.”), w tym dodanie nowych przepisów regulujących składanie oświadczeń o odrzuceniu spadku.
Zgodnie z art. 641 § 31 k.p.c., rodzic składający oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka jest zobowiązany do złożenia oświadczenia dotyczącego:
- posiadanej władzy rodzicielskiej i jej zakresu,
- wyrażenia zgody przez drugiego rodzica, jeśli oświadczenie nie jest składane wspólnie,
- uprzedniego odrzucenia spadku przez któregokolwiek z rodziców,
- odrzucenia spadku przez innych zstępnych rodziców dziecka.
Ważnym elementem nowelizacji jest wprowadzenie art. 641 § 32 k.p.c., który przewiduje odpowiedzialność karną za składanie fałszywych oświadczeń w tym zakresie. Oświadczenia składane w formie pisemnej z podpisem urzędowo poświadczonym muszą zawierać klauzulę: „Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia”.
Dodatkowo, zgodnie z art. 641 § 35 k.p.c., jedno oświadczenie o odrzuceniu spadku może obejmować więcej niż jedno dziecko.
Podsumowanie
Nowelizacja przepisów dotyczących odrzucenia spadku w imieniu małoletniego znacząco uprościła procedurę w określonych sytuacjach, eliminując konieczność uzyskiwania zgody sądu. Rodzice mogą działać szybciej i skuteczniej, chroniąc interesy majątkowe dziecka, pod warunkiem że spełnione zostaną ustawowe wymagania.
Jednocześnie wprowadzono mechanizmy zabezpieczające, takie jak odpowiedzialność karna za składanie fałszywych oświadczeń, które mają na celu zapewnienie rzetelności całego procesu.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
1. Czy każdy przypadek odrzucenia spadku w imieniu małoletniego jest teraz możliwy bez zgody sądu?
Nie, zgoda sądu nadal jest wymagana w przypadku braku porozumienia między rodzicami lub gdy spadek nie został odrzucony przez innych zstępnych rodziców dziecka.
2. Czy oboje rodziców muszą podpisać oświadczenie o odrzuceniu spadku?
Tak. Jeśli oboje rodzice składają oświadczenie wspólnie, zgoda drugiego rodzica nie jest wymagana jako osobny dokument.
3. Jakie dokumenty należy złożyć przy odrzuceniu spadku w imieniu dziecka?
Rodzic składający oświadczenie powinien przedstawić oświadczenie potwierdzające jego władzę rodzicielską oraz oświadczenie zawierające informacje wymagane przez art. 641 k.p.c.
4. Czy oświadczenie o odrzuceniu spadku może obejmować więcej niż jedno dziecko?
Tak, zgodnie z art. 641 k.p.c. jedno oświadczenie może dotyczyć więcej niż jednego dziecka.
5. Co grozi za złożenie fałszywego oświadczenia w sprawie odrzucenia spadku?
Złożenie fałszywego oświadczenia podlega odpowiedzialności karnej zgodnie z art. 641 k.p.c., co oznacza możliwość nałożenia sankcji za podanie nieprawdziwych informacji.
6. Co zrobić, jeśli drugi rodzic nie zgadza się na odrzucenie spadku przez dziecko?
W takim przypadku konieczne jest uzyskanie zgody sądu opiekuńczego. Wniosek do sądu powinien zawierać uzasadnienie decyzji o odrzuceniu spadku oraz dowody przemawiające za koniecznością takiego działania w interesie dziecka.
7. Czy są określone terminy na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego?
Tak, odrzucenie spadku w imieniu dziecka musi nastąpić w terminie sześciu miesięcy od momentu, gdy dziecko stało się spadkobiercą, czyli najczęściej od dnia odrzucenia spadku przez rodzica.
Nowelizacja wprowadziła istotne ułatwienia dla rodziców, ale wymaga również zachowania szczególnej staranności przy składaniu oświadczeń, aby uniknąć konsekwencji prawnych. W razie wątpliwości warto skonsultować się z profesjonalnym pełnomocnikiem, który pomoże przeprowadzić całą procedurę zgodnie z obowiązującym prawem.
Zawód adwokata wykonuję od 2010 roku. Specjalizuję się w pomocy prawnej na rzecz osób fizycznych w zakresie spraw spadkowych, spraw rodzinnych, spraw nieletnich oraz spraw zadłużeniowych. Świadczyłem pomoc prawną na rzecz ponad 1 500 Klientów, występowałem przed sądami w ponad 3 000 rozpraw sądowych i posiedzeń sądowych oraz udzieliłem kilku tysięcy porad prawnych. Brałem również aktywny udział w negocjacjach prowadzonych z przeciwnikami procesowymi, ich pełnomocnikami, a także wierzycielami i firmami windykacyjnymi.
Zapraszam do kontaktu:
Tel: 512 567 580
E-mail: przemyslaw.kopko@adwokatura.pl