Sprawa w sądzie dla nieletnich o demoralizację – podstawowe informacje

05/06/2018

Rolą prawa jest nie tylko sprawiedliwe rozwiązywanie sporów dotyczących majątku czy dóbr moralnych, które to spory mają miejsce między zwaśnionymi stronami i dotyczą interesu konkretnego „Kowalskiego” lub „Nowaka”. Prawo ma także – a może przede wszystkim – zapewniać porządek publiczny. I właśnie w związku z tym wszyscy funkcjonariusze aparatu państwowego, począwszy od policjantów czy urzędników różnych instytucji poświęconych rodzinie, przez prokuratorów aż do sędziów – zobowiązani są do troski o to, by zapobiegać demoralizacji nieletnich. Co grozi rodzicom i samym dzieciom, jeżeli stwierdzone zostanie wystąpienie takiego procederu?

Demoralizacja nieletnich – co oznacza to pojęcie?

W tym przypadku, podobnie jak i w wielu innych, nieletnim będzie osoba, która nie ukończyła 18 roku życia. Tę granicę reguluje m.in. ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich. Jest ona stosowana w sprawach mających na celu ograniczenie demoralizacji, tzn. zapobieganie jej i zwalczanie. Szczególną sytuacją będzie jednak wystąpienie czynów karalnych – wówczas za nieletniego przepisy prawa uznają osobę m. 13 a 17 rokiem życia, która takiego czynu się dopuściła.

Sprawa w sądzie dla nieletnich o demoralizację najczęściej ma swoje źródło w kilku specyficznych zachowaniach i postawach, wymienionych w ustawie o postępowaniu w sprawach nieletnich z dn. 26 października 1982 r. (j.t.: Dz. U. z 2010 r. Nr 33, poz. 178 ze zmianami). Dotyczą one naruszania zasad współżycia społecznego – zwłaszcza jeżeli wiąże się to ze szkodą po stronie osób trzecich, popełnienia czynu zabronionego, uprawiania nierządu, udziału w grupach przestępczych, systematycznego wagarowania, używania alkoholu lub narkotyków, a także ucieczki z domu.

Kto informuje o demoralizacji nieletnich? Co grozi im i ich rodzicom?

Informacja na temat demoralizacji nieletniego powinna trafić do sądu rodzinnego. Może ona pochodzić od rodziców, dyrektora szkoły, funkcjonariusza policji czy prokuratora, ale także od dowolnej osoby trzeciej, która zgłosi ten fakt. Wówczas rozpocznie się postępowanie w sprawie demoralizacji nieletniego. Kara zostanie wymierzona po zbadaniu warunków w miejscu zamieszkania, dokonaniu wywiadu środowiskowego oraz poznania sytuacji szkolnej nieletniego. Po tych krokach może zostać ustanowiony nadzór kuratorski, a – w najpoważniejszych sytuacjach – także umieszczenie w ośrodku wychowawczym lub rodzinie zastępczej. Jeżeli w toku kolejnych działań okaże się, że rodzice uchylają się od wykonania nakazów sądu, to może na nich zostać nałożona kara pieniężna, wynosząca 50–1500 zł.

A jeśli sprawy zaszły za daleko? Odpowiedzialność karna nieletnich

Szczególną sytuacją, w której demoralizacja nieletnich osiągnęła już bardzo wysoki poziom, jest dopuszczanie się czynów zabronionych. Odpowiedzialność jest wówczas uzależniona od wieku sprawcy. Do 13 roku życia konsekwencją zawsze jest któryś ze środków zapobiegawczych, wymienionych w poprzednim akapicie, np. nadzór kuratorski. Podobnie jest m. 13 a 17 rokiem życia, z kilkoma jednak wyjątkami. Po ukończeniu 15 r. ż. w najcięższych przypadkach sprawca może odpowiadać na zasadach z kodeksu karnego, a będą to m.in. następujące czyny: spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu czy katastrofy w ruchu lądowym, udział w gwałcie zbiorowym, wzięcie zakładnika, zamach na życie Prezydenta.

Jak wygląda sprawa w sądzie o demoralizację?

Sprawa prowadzona jest na podstawie postępowania wyjaśniającego, w toku którego gromadzi się dowody, przeprowadza wywiad środowiskowy, przesłuchuje świadków itp. Jej rezultatem może być – w zależności od wagi popełnionych czynów – upomnienie, zobowiązanie do zmiany postępowania, zwłaszcza do naprawienia wyrządzonych szkód czy ustanowienie nadzoru odpowiedzialnego rodzica lub opiekuna. Ponadto możliwe jest ustanowienie nadzoru organizacji społecznej lub kuratora, skierowanie do instytucji o charakterze wychowawczym itp. Może zostać również orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów bądź przepadek mienia uzyskanego w związku z czynem karalnym. Sąd dysponuje również możliwością umieszczenia nieletniego w rodzinie zastępczej, ośrodku wychowawczym lub zakładzie poprawczym.

Demoralizacja nieletnich to ważki problem również z jeszcze jednego powodu. Jest nim obowiązek szkolny, który obejmuje każdego, kto nie ukończył osiemnastego roku życia. Zdemoralizowany nieletni bardzo często wagarują, co w prosty sposób przekłada się na ich braki w postępach w nauce lub nawet problemy z przejściem do kolejnej klasy. W tej sytuacji można się spodziewać, że to szkoła poinformuje sąd o zaistniałej sytuacji i na podstawie tego powiadomienia zostanie wszczęte postępowanie i wytoczona sprawa w sądzie dla nieletnich o demoralizację.