Czy można unieważnić testament, umowę lub darowiznę, jeśli została podpisana pod wpływem presji?
W praktyce adwokackiej w Warszawie często spotykamy się z sytuacjami, w których klient lub jego bliski podpisali dokument – umowę, testament, zrzeczenie się roszczeń – pod wpływem silnych emocji, manipulacji lub presji ze strony otoczenia. Z prawnego punktu widzenia może to oznaczać brak swobody w złożeniu oświadczenia woli – a to może prowadzić do nieważności danej czynności prawnej.
Czym jest „brak swobody” w rozumieniu prawa?
Zgodnie z art. 82 kodeksu cywilnego, nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Brak swobody nie oznacza braku świadomości – osoba może rozumieć, co robi, ale mimo to nie być w stanie realnie odmówić, zrezygnować, podjąć innej decyzji. Jest to tzw. wewnętrzny przymus, np. silny lęk, presja psychiczna, manipulacja lub obawa przed skutkami sprzeciwu.
Kiedy można mówić o braku swobody?
Brak swobody może wynikać zarówno z przyczyn wewnętrznych (np. zaburzeń emocjonalnych, uzależnień, zaburzeń adaptacyjnych), jak i zewnętrznych – takich jak:
- presja emocjonalna ze strony członków rodziny,
- konflikt i atmosfera napięcia przy podpisywaniu umowy,
- nagła, nieoczekiwana zmiana treści dokumentu,
- silna sugestia osoby dominującej,
- zaskoczenie treścią testamentu lub aktu notarialnego,
- wykorzystanie zależności, np. między starszymi osobami a ich opiekunami.
W orzecznictwie podkreśla się, że o braku swobody można mówić wówczas, gdy czynniki te – same lub łącznie – uniemożliwiły rzeczywiste, nieskrępowane podjęcie decyzji. Dla przykładu, jeśli ktoś podpisuje dokument wyłącznie po to, by uniknąć awantury rodzinnej, działa z obawy przed osobą dominującą lub nie rozumie konsekwencji dokumentu – możemy mieć do czynienia z oświadczeniem dotkniętym wadą.
Czy każda presja unieważnia oświadczenie?
Nie. Sam stres, napięcie rodzinne czy niekorzystna sytuacja życiowa nie wystarczą. Musi istnieć dowód, że brak swobody był na tyle poważny, że uniemożliwił osobie swobodne powzięcie decyzji. Zwykle sądy opierają się tu na opiniach biegłych – psychologa lub psychiatry – którzy oceniają, czy dana osoba była zdolna do samodzielnego, wolnego aktu woli.
FAQ – najczęstsze pytania naszych klientów
Czy można unieważnić testament podpisany pod wpływem presji ze strony bliskich?
Tak – jeśli presja była tak silna, że wyłączyła swobodę testatora. Konieczne jest wykazanie, że testator działał pod wpływem przymusu, szoku emocjonalnego lub silnej sugestii.
Czy każda emocjonalna sytuacja przy podpisaniu dokumentu oznacza nieważność?
Nie. Niezbędne jest wykazanie, że emocje te obiektywnie uniemożliwiały świadome i wolne podjęcie decyzji. Oceny tej zwykle dokonuje biegły sądowy.
Czy mogę powołać się na art. 82 KC w sprawie darowizny lub umowy z członkiem rodziny?
Tak, jeżeli można wykazać, że darczyńca działał pod wpływem wewnętrznego przymusu lub nie był w stanie odmówić – nawet jeśli nie był osobą chorą psychicznie.
Co powinienem zrobić, jeśli podejrzewam brak swobody przy podpisaniu dokumentu przez bliskiego?
Należy możliwie szybko skonsultować sprawę z adwokatem – ważne są m.in. okoliczności podpisania dokumentu, ewentualne dokumenty medyczne, zeznania świadków oraz czas, jaki upłynął od czynności.
Chcesz ocenić ważność umowy lub testamentu w swojej sprawie?
Skontaktuj się z kancelarią – oferujemy analizę dokumentów oraz doradztwo w zakresie unieważnienia czynności prawnych z art. 82 KC.
Zawód adwokata wykonuję od 2010 roku. Specjalizuję się w pomocy prawnej na rzecz osób fizycznych w zakresie spraw spadkowych, spraw rodzinnych, spraw nieletnich oraz spraw zadłużeniowych. Świadczyłem pomoc prawną na rzecz ponad 1 500 Klientów, występowałem przed sądami w ponad 3 000 rozpraw sądowych i posiedzeń sądowych oraz udzieliłem kilku tysięcy porad prawnych. Brałem również aktywny udział w negocjacjach prowadzonych z przeciwnikami procesowymi, ich pełnomocnikami, a także wierzycielami i firmami windykacyjnymi.
Zapraszam do kontaktu:
Tel: 512 567 580
E-mail: przemyslaw.kopko@adwokatura.pl