W sprawach o podważenie testamentu pojawia się często pytanie: czy wpływ osoby bliskiej – opiekuna, partnera, członka rodziny – może stanowić podstawę do uznania testamentu za nieważny? Odpowiedź nie jest jednoznaczna. Sam wpływ, sugestia czy relacja zależności nie wystarczą, by mówić o braku swobody testowania. Jednak w pewnych okolicznościach – zwłaszcza przy dodatkowych czynnikach psychicznych lub zdrowotnych – mogą być istotnym argumentem.
Czym jest „brak swobody” w rozumieniu art. 945 KC?
Zgodnie z art. 945 § 1 pkt 1 KC testament jest nieważny, jeśli został sporządzony w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. „Brak swobody” oznacza, że testator działał pod wpływem nacisku, przymusu, szantażu emocjonalnego, silnej zależności lub manipulacji.
Sąd jednak nie unieważni testamentu tylko dlatego, że ktoś testatorowi doradził, zasugerował rozwiązanie czy był wobec niego opiekuńczy. Prawo przyjmuje, że człowiek rzadko działa całkowicie niezależnie – decyzje często są podejmowane w kontekście relacji osobistych.
Granica między sugestią a naciskiem
W praktyce sądowej analizuje się, czy wpływ opiekuna był tak silny, że zniósł samodzielność decyzji. W szczególności bada się:
- stopień zależności testatora od tej osoby (np. opieka, pomoc w codziennym życiu, kontrola finansów),
- występujące konflikty rodzinne lub izolację testatora,
- stan zdrowia psychicznego (czy testator miał zmniejszoną odporność psychiczną, np. przez depresję, demencję, traumę),
- treść i logikę testamentu (czy wybór spadkobiercy był racjonalny i spójny z wcześniejszymi decyzjami).
Przykład z orzecznictwa
W sprawie SO Piotrków Trybunalski (II Ca 144/14) sąd badał, czy spadkodawca – cierpiący na padaczkę i wodogłowie – sporządził testament pod wpływem konkubenta swojej zmarłej matki, z którym mieszkał i od którego był zależny. Co istotne, wcześniej testator powołał do spadku także swoje siostry, ale w kolejnym testamencie – już tylko konkubenta matki.
Sąd stwierdził, że sama zależność i ograniczenia kontaktów z rodziną nie świadczą jeszcze o braku swobody. Gdyby był przymuszony, nie powołałby wcześniej także sióstr. W ocenie sądu, zmiana decyzji była racjonalna i mieściła się w granicach autonomii testatora.
FAQ
Czy fakt opiekowania się testatorem zwiększa szanse na bycie spadkobiercą?
Tak, o ile opieka była realna i dobrowolna – może stanowić racjonalną podstawę rozporządzenia.
Czy testament można unieważnić, jeśli testator był izolowany od reszty rodziny?
Tylko wtedy, gdy izolacja była powiązana z naciskiem, manipulacją lub ograniczeniem swobody decyzji.
Co, jeśli osoba powołana do spadku „sterowała” testatorem?
Jeśli wpływ tej osoby znosił realną zdolność testatora do samodzielnego decydowania – możliwe jest unieważnienie testamentu.
Zawód adwokata wykonuję od 2010 roku. Specjalizuję się w pomocy prawnej na rzecz osób fizycznych w zakresie spraw spadkowych, spraw rodzinnych, spraw nieletnich oraz spraw zadłużeniowych. Świadczyłem pomoc prawną na rzecz ponad 1 500 Klientów, występowałem przed sądami w ponad 3 000 rozpraw sądowych i posiedzeń sądowych oraz udzieliłem kilku tysięcy porad prawnych. Brałem również aktywny udział w negocjacjach prowadzonych z przeciwnikami procesowymi, ich pełnomocnikami, a także wierzycielami i firmami windykacyjnymi.
Zapraszam do kontaktu:
Tel: 512 567 580
E-mail: przemyslaw.kopko@adwokatura.pl