W sprawach o unieważnienie testamentu z powodu wyłączenia świadomości lub swobody (art. 945 § 1 pkt 1 KC), kluczowym środkiem dowodowym jest opinia biegłego. Ale kto powinien ją wydać: psychiatra czy psycholog? A może potrzebna jest opinia wspólna lub zespołowa?
To pytanie nie jest tylko techniczne – od jego rozstrzygnięcia może zależeć wynik sprawy o dział spadku lub ważność ostatniej woli zmarłego.
Psychiatra a psycholog – różnice kompetencyjne
- Psychiatra to lekarz – ocenia świadomość, rozpoznaje choroby psychiczne, zna skutki działania leków, potrafi analizować objawy medyczne.
- Psycholog to specjalista od procesów poznawczych, emocjonalnych, funkcjonowania w relacjach społecznych – często bardziej szczegółowo analizuje motywacje, zależności, presję środowiskową.
W praktyce:
- ocena stanu świadomości – domena psychiatry,
- ocena swobody podejmowania decyzji – może wymagać również udziału psychologa.
Co mówi orzecznictwo?
W sprawie IV CSK 702/15 Sąd Najwyższy podkreślił, że nie można sztywno dzielić kompetencji: „psychiatra tylko od świadomości, psycholog tylko od swobody”. Sąd stwierdził, że lekarz psychiatra może również wypowiadać się o swobodzie decyzji, zwłaszcza gdy zaburzenia są natury klinicznej (np. uzależnienia, zaburzenia osobowości).
W praktyce sądy często korzystają z opinii łącznej psychiatry i psychologa, aby uzyskać szerszy obraz – szczególnie wtedy, gdy:
- występują sprzeczności w zeznaniach,
- testator miał złożone problemy emocjonalne i zdrowotne,
- testament został sporządzony w kontrowersyjnych okolicznościach.
Opinia wspólna – kiedy warto ją uzyskać?
Opinia zespołowa (łączna) jest przydatna, gdy:
- zarzuty dotyczą zarówno braku świadomości, jak i presji psychicznej,
- jedna opinia nie rozstrzyga sprawy jednoznacznie,
- potrzebna jest pogłębiona analiza dynamiki rodzinnej i relacji emocjonalnych.
Nie zawsze konieczna jest opinia instytutu naukowego – w wielu przypadkach wystarczą dwie równoległe opinie lub opinia wspólna od dwóch biegłych.
FAQ
Czy psychiatra może wypowiadać się o swobodzie testowania?
Tak – zwłaszcza gdy ograniczenie swobody wynika z medycznych przyczyn (np. choroby psychicznej, uzależnienia).
Czy jedna opinia psychologa wystarczy, by unieważnić testament?
Zwykle nie. Sąd preferuje opinie psychiatryczne – psycholog bywa uzupełnieniem, ale nie zastępuje lekarza.
Kiedy sąd zleca opinię wspólną?
Gdy okoliczności są złożone – np. podejrzenie zarówno zaburzeń psychicznych, jak i manipulacji ze strony otoczenia.
Zawód adwokata wykonuję od 2010 roku. Specjalizuję się w pomocy prawnej na rzecz osób fizycznych w zakresie spraw spadkowych, spraw rodzinnych, spraw nieletnich oraz spraw zadłużeniowych. Świadczyłem pomoc prawną na rzecz ponad 1 500 Klientów, występowałem przed sądami w ponad 3 000 rozpraw sądowych i posiedzeń sądowych oraz udzieliłem kilku tysięcy porad prawnych. Brałem również aktywny udział w negocjacjach prowadzonych z przeciwnikami procesowymi, ich pełnomocnikami, a także wierzycielami i firmami windykacyjnymi.
Zapraszam do kontaktu:
Tel: 512 567 580
E-mail: przemyslaw.kopko@adwokatura.pl